poet’s brain

Als Jeroen Theunissen al een te lange reactietijd neerzette (die weliswaar werd goedgemaakt door een vermelding bij JJ en DC en een vermelding bij de pyromane van dienst zelve), dan ben ik hopeloos te laat. Iedereen is het wellicht al vergeten. Niemand ligt er nog wakker van dat poëzie niet meer van nu is, dat in Iran geëngageerde poëzie verkoopt of dat Ann de Craemer een hoax is. Niemand is geïnteresseerd in een diepgaande discussie, in een niet bijtend oplosmiddel. We hebben wel wat beters te doen.

Nu heb ik dat ook, ware het niet dat ik op dit eigenste moment toch weer de vingers op het klavier duw. Ik wil het de geïnteresseerde lezer namelijk niet onthouden: er bestaat een nieuwe piste in het discours rond poëzie. De neurobiologische verklaring.
Nu ben ik natuurlijk geen neurobioloog (ben je gek), maar ik heb mij het voorbije weekend enkele minuten tegoed gedaan aan een interview met Dick Swaab in DM Magazine, één van de twee glossy weekendbijlagen van mijn favoriete krant De Morgen. De link kwam vrij snel: als pedoseksualiteit heel vroeg in de ontwikkeling (voor de geboorte) is vastgelegd in de hersenen, dan geldt dat ongetwijfeld ook voor het dichterschap. Als de biologische klok bij homoseksuele mannen twee keer zo groot is als die van heteroseksuele mannen, dan moeten bepaalde delen van de hersenen van een dichter er ook anders uitzien als die van een niet-dichter. Volgens Swaab zit alles voorgeprogrammeerd in ons brein.

Als dat allemaal waar is, dan vrees ik dat we wel eens met een probleem van formaat te maken kunnen hebben. De kans is namelijk heel groot dat een aantal van onze medemensen geneigd zijn zich dichter te noemen, terwijl zij de essentiële neurobiologische kenmerken daarvoor niet bezitten. Dwalingen dus. Dwalenden. En we kunnen ons goed inbeelden dat een teveel aan dwalenden het werk van de echte dichters in de weg staat. Het is duidelijk dat nieuw wetenschappelijk onderzoek zich opdringt. Wie zijn dichterschap neurobiologisch wil laten onderzoeken, kan zich misschien nu al op een lijst plaatsen.

Maar dat is niet alles. Vorige week al, las ik een stuk in De Groene Amsterdammer waarin de auteur wijst op de gevaren van het reïficeren van psychiatrische ziektecategorieën. Criteria zijn geen symptomen – daar komt het ongeveer op neer. Een stukje:

“Hetzelfde geldt voor ASPD (antisocial personality disorder), die overeenkomsten heeft met psychopathie. Volgens de DSM mogen mensen als zodanig gerubriceerd worden als ze bijvoorbeeld zonder schuldgevoel dingen doen die reden zijn tot arrestatie, of als ze aan een aantal andere criteria voldoen, zoals leugenachtigheid. Ook de afkorting ASPD is louter een beschrijving, waarbij de toevoeging ‘stoornis’ aangeeft dat antisociaal gedrag een ziekte moet heten. Iemand kan echter niet leugenachtig zijn doordat hij ASPD ‘heeft’.”

Om een of andere reden las ik het zo:

“Hetzelfde geldt voor de dichter (of poëet), die overeenkomsten heeft met de schrijver. Volgens Wikipedia mogen mensen als zodanig gerubriceerd worden als ze bijvoorbeeld poëzie schrijven, of als ze aan een aantal andere criteria voldoen, zoals leugenachtigheid. Ook het woord ‘dichter’ is louter een beschrijving. Iemand kan echter niet poëzie schrijven doordat hij dichter ‘is’.”

Dit staat natuurlijk lijnrecht tegenover de Swaab-theorie, omdat het uitgaat van het ontbreken van neurobiologische correlaten. Je zou voor minder licht verward raken. Maar laat het duidelijk zijn: over de (natuur)wetenschappelijke aspecten van poëzie is het laatste woord nog niet gezegd. Misschien wil Jan Lauwereyns een pioniersrol op zich nemen in een boeiende en verhelderende tocht naar het brein van de dichter – hij is daarvoor beter geplaatst dan mij.

Mijn brein vertelt mij alvast dit: poëzie is van nu en dat wat meer propageren, daar is niets mis mee.